PIEDMONT CHRONICLE - L'Arvista Piemontèisa

12/13/2007

A la corsa
Conversassion con Lisandru Bassani, dël Journal de la Corse

Vòst giornal: stòria, tradission e difusion.
Ël «Journal de la Corse» a l’é l’antesignan dla stampa europenga: a së stampa dal 1867. A l’ha podù resiste a tute le tempeste politiche e ai cambiament ëd regim, a le guère e a le dificoltà finansiarie.
Nòst setimanal as treuva an tuti ij giornalé dl'ìsola a parte dal vënner matin. La sede a l’é a Ajaccio, ma a-i é un grup redassional a Bastia e sòn a përmëtt ëd quaté perfetament l'informassion për tuta l’ìsola. As treuva peui an quàich sità fransèisa, là anté che a-i son dle comunità corse. A ven cò ofert a gratis a tuti ij passëggé dj’avion dla Compagnie Corse Méditerranée.

Come a manten viv ël giornal ël dialogh con ij letor?
As peul disse che i l’oma për via direta e sensa interussion l'opinion dla gent. La Còrsica a l’ha 260.000 abitant: a l’é donca coma un quartié ëd Turin. Sì "tuti as conòsso". I partecipoma a le gròsse manifestassion politiche, econòmiche, sociaj, culturaj e sportive dl'ìsola. A capita bin regolarment che i ancamin-o dij debat ansima a un tema precis con la partecipassion dij prinsipaj ator dël tema sernù.

Come a valuta l’utilità dël canal Internet për vòst giornal?
Ël pòpol cors a l’ha sufert an manera terìbila për la ciusa politica e econòmica imponùa da la Fransa për pì che doi sécoj. L'Euròpa a l’é stàita për tuti noi, e an particolar për la nòsta gioventù, na bocà d'ossigen. Ancheuj con Internet i podoma dì al mond lòn che i soma për dabon, fìlter gnun. A l’é në bzògn vital për n'ìsola. Ij nòsti media a peulo mach avèj dj’avantage da tut sòn. I dëscurboma minca di la potensa ëd cost canal che, a-i é gnun dubit, a sta diventand inevitàbil për n’òrgo dë stampa. Come sfrutelo? Come gestì econòmicament cost vòrti ëd letor? Fin-a a quand la carta a restrà necessaria? I lo sai nen; ma i podoma nen dësmentié che i soma un setimanal che a deuv pijé an considerassion mach j’acadiment fondamentaj dla sman-a.

Vòst interesse a l’é mach për la Còrsica, opura a considera cò j’àutre minoranse lenghìstiche? An àutre paròle: a-i é un rapòrt tra ël “Journal de la Corse” e lenghe come ël sard, ël catalan, l’ocitan e via fòrt?
La Còrsica "terre d’accueil", malgré la reputassion che an ven da parte dij mass media fransèis, a l’é fàita da numerose comunità. A son integrà? Ij fransèis as chërdo padron e a sò ca; j’italian a s’integro facilment mersì a la lenga e cò a le smijanse culturaj. Ël problema a riguarda la comunità maghrebina, cò përchè ël pèis dla religion a l’é fondamental. Për ël moment a l’é për noi difìcil deurbe ël setimanal a dij test scrit ant le lenghe ëd costa comunità. I l’avrìo dij letor? An sël pian lenghìstich nòst desideri a l’é che, an avend sernù ëd vive an sla nòsta tèra, a sapio che cost pòpol milenari a l’ha na stòria, na cultura, dij savoir-faire, na lenga e che a l’é bin che a fasso lë sfòrs ëd parlela. I consideroma anvece fondamentaj jë scambi culturaj, dàit che a son portador d'anrichiment ressìproch.

An base a l’esperiensa ëd sò giornal, com ch’a valuta ël model che a prevëd na lenga veicolar comun-a (ël fransèis) e na cita part scrita an cors? A pensa ch’a sia un model vincent? A sò manera ëd vëdde, a l’avrìa sens un giornal scrit anterament an cors?
A l’é nen al moment imaginàbil un giornal ëd gran difusion tut scrit an lenga corsa. Anvece ij setimanaj e l’ùnich quotidian a l’han dij test an lenga corsa, bele se an general a dòsj omeopatiche. Contut, a esisto dij mensij - meno amportant, a l’é vèra - che a son completament an lenga corsa: “A Pian d'Avretu”, “U Taravu”, “U scoddu”, “Bonanova” (arvista literaria multilenga dl'università), “Avali”.

La situassion dla lenga corsa dël di d’ancheuj. A pensa che ël cors a sia na lenga viva opura a peul esse considerà an via d’estinsion? Come a peul esse tutelà?
Bele se a l’é pì nen la langue du pain, a l’é ancor bin viv. Meno difondù an tra ij giovo, a l’é squasi sempe conossù e parlà da chi ch’a l’ha almeno 45 agn. L'insegnament a l’ha dàit un gran contribù: i l’oma un sènter dë studi cors a l'università; a-i son pì che sent professor che a mosto ël cors ant ij liceo; i l’oma diverse scòle bilenghe (fransèis-cors). I l’oma sempe vorsù che tut sòn a fussa inserì ant ël quàder dl'istrussion nassional, për che tuti ij cit a pijo benefissi ëd l’istess insegnament: visadì, i voloma nen che a-i sio scòle privà an lenga corsa. La Collectivité Territoriale de Corse ancheuj a travaja për integré ël cors ant la sossietà. I pensoma che j’agn pì brut a sio ormai daré ëd nojautri.

Scond chiel, la difusion e la tùa dla lenga corsa a peulo esse gropà al turism e a la mùsica? A imàgina dj’autri strument për cost but?
Ij grup musicaj a son stàit fondamentaj. Tanti giovo a son rivà a la lenga a travers a la mùsica. E sòn a capita ancora ancheuj. Dësmentioma nen, bele se a un livel meno amportant, ël teatro, ij racont e la poesìa (che sì a l’é tnua an tanta considerassion); ël Chjama è Rispondi anté che ij poeta a së sfido oralment (còsa che a ciama, tra l’àut, na conossensa përfeta dla lenga). La toponimìa an cors as vëdd sempe ëd pì ant ij cartej stradaj o ant ij negòssi. Ij manifest djë spetàcoj a son soens an lenga corsa. A-i é peui da consideré ël ròl fondamental dël militantism cultural: le cite associassion a son le mila gambe dla nòsta lenga e cultura.


Arciam:

- ël pòpol cors a l’ha sufert an manera terìbila për la ciusa politica e econòmica imponùa da la Fransa për pì che doi sécoj. L'Euròpa a l’é stàita për tuti noi, e an particolar për la nòsta gioventù, na bocà d'ossigen. Ancheuj con Internet i podoma dì al mond lòn che i soma për dabon, fìlter gnun. A l’é në bzògn vital për n'ìsola

- bele se a l’é pì nen la langue du pain, ël cors a l’é ancor bin viv

le cite associassion a son le mila gambe dla nòsta lenga e cultura


Gianni Davico

(tratto da “è!”, numero 11, gennaio/febbraio 2006)